Kwasowa erozja szkliwa to proces stopniowego, nieodwracalnego niszczenia twardych tkanek zęba. I choć szkliwo jest najtwardszą tkanką zęba, regularna ekspozycja na obniżone pH osłabia jego strukturę. Dlatego zrozumienie mechanizmów powstawania erozji oraz metod zapobiegania jej postępowi jest kluczowe, aby uniknąć problemów zdrowotnych, takich jak nadwrażliwość zębów, przebarwienia czy uszkodzenia mechaniczne.
Czym jest kwasowa erozja szkliwa?
Kwasowa erozja szkliwa to zjawisko charakteryzujące się nieodwracalną utratą tkanek twardych zębów wskutek ich progresywnej demineralizacji. Jest to proces, w którym szkliwo zęba mając przewlekle kontakt z kwasami, ulega rozpuszczeniu.
Proces kwasowej erozji szkliwa rozpoczyna się, gdy pH w jamie ustnej spada poniżej wartości krytycznej. Gdy taki stan utrzymuje się zbyt długo, naturalne mechanizmy obronne jamy ustnej stają się niewystarczające.
Jednym z nich jest ślina, która pełni rolę buforu utrzymującego równowagę kwasowo-zasadową w jamie ustnej. Jednak gdy dochodzi do zbyt częstego i intensywnego obniżania pH, układ ten staje się niewydolny.
W takich warunkach powierzchniowa warstwa szkliwa zaczyna ulegać demineralizacji, prowadząc do powstawania mikroubytków. W miarę postępowania procesu można zaobserwować zmiany w strukturze szkliwa zęba i następnie odsłonięcie zębiny, co prowadzi do dalszych komplikacji.
Kwasowa erozja szkliwa — przyczyny
Czynnikiem etiologicznym kwasowej erozji szkliwa jest spadek pH. Jego przyczyną mogą być czynniki zewnętrzne i wewnętrzne.
Czynniki zewnętrzne — związane z dietą
Spożywanie pokarmów i napojów o kwaśnym pH może prowadzić do erozji szkliwa. Do produktów szczególnie niebezpiecznych należą:
- cytrusy i soki owocowe,
- napoje gazowane,
- izotoniki i energetyki,
- ocet i produkty na jego bazie.
Warto pamiętać, że nie tylko rodzaj spożywanych produktów, ale także częstotliwość i czas ekspozycji na kwaśne substancje mają znaczenie w procesie erozji. Im częstszy i dłuższy kontakt szkliwa z kwaśnymi substancjami, tym większe ryzyko wystąpienia uszkodzeń.
Nie można zapomnieć o lekach i suplementach. Preparaty zawierające kwas askorbinowy (witamina C) w formie do ssania oraz leki o kwaśnym pH (szczególnie te stosowane przewlekle) również mogą powodować kwasową erozję szkliwa.
Czynniki wewnętrzne
Zaburzenia gastroenterologiczne, refluks żołądkowo-przełykowy oraz przewlekłe wymioty różnego pochodzenia (zazwyczaj wynikające z zaburzeń psychosomatycznych, takich jak bulimia nervosa lub ciąża) to główne endogenne przyczyny kwasowej erozji szkliwa. Kwas żołądkowy, który przedostaje się do jamy ustnej, może powodować znaczne uszkodzenia szkliwa, szczególnie na podniebiennej powierzchni górnych siekaczy i językowej powierzchni bocznych zębów.
Kwasowa erozja szkliwa — objawy
Objawy kwasowej erozji szkliwa dzielą się na wczesne oraz zaawansowane i mogą manifestować się w różnych miejscach jamy ustnej. Powstają tam, gdzie pojawia się i zalega kwaśna substancja. Najczęściej obserwuje się je na:
- powierzchni wargowej zębów przednich,
- powierzchni żującej zębów bocznych,
- powierzchniach językowych i podniebiennych.
Wczesne objawy
We wczesnym stadium pacjenci często zgłaszają zwiększoną nadwrażliwość zębów szczególnie na bodźce osmotyczne, ale też termiczne i mechaniczne. Można również zaobserwować matowienie i szorstkość powierzchni szkliwa. Zęby tracą swój naturalny połysk, a ich korony stają się żółtawe w wyniku odsłonięcia zębiny.
Zaawansowane objawy
W miarę postępu kwasowej erozji szkliwa zmiany stają się głębsze i bardziej widoczne. Dochodzi do znacznej utraty szkliwa na całej grubości powierzchni zębów, co prowadzi do skrócenia koron oraz utraty ich naturalnego kształtu. W miejscach najbardziej narażonych na działanie kwasów tworzą się charakterystyczne, gładkie i płaskie ubytki. Te zmiany sprawiają, że zęby stają się kruche i podatne na pęknięcia czy ukruszenia.
W najbardziej zaawansowanych przypadkach erozja może doprowadzić do tak głębokiego uszkodzenia, że dochodzi do naruszenia miazgi zęba. Jest to szczególnie groźny stan, który może prowadzić do silnego bólu. Wówczas niezbędna staje się natychmiastowa interwencja stomatologiczna, często w postaci leczenia kanałowego.
Kwasowa erozja szkliwa — leczenie
W zależności od stopnia zaawansowania zmian erozyjnych terapia może obejmować zarówno działania profilaktyczne, jak i interwencje rekonstrukcyjne. Pierwszym krokiem jest oczywiście diagnostyka obejmująca analizę czynników etiologicznych.
W przypadku wczesnych stadiów erozji postępowaniem jest profilaktyka fluorkowa, mająca na celu zniesienie nadwrażliwości szkliwa. Stosuje się wówczas preparaty fluorowe o wysokim stężeniu, pasty do zębów zawierające związki potasu i fluoru oraz płukanki. Te metody mają na celu wzmocnienie struktury szkliwa i zahamowanie postępu erozji.
Zaawansowane zmiany wymagają interwencji rekonstrukcyjnych, takich jak:
- wypełnianie ubytków materiałem złożonym,
- odbudowa zębów za pomocą licówek lub koron.
Koniecznym elementem terapii jest również eliminacja czynników wywołujących erozję szkliwa.
Jak zapobiegać kwasowej erozji szkliwa?
Zapobieganie kwasowej erozji szkliwa opiera się głównie na modyfikacji nawyków dietetycznych oraz stosowaniu odpowiednich technik podczas higieny jamy ustnej. Jednym z najważniejszych kroków w profilaktyce jest ograniczenie spożycia produktów i napojów o niskim pH albo picie ich przez słomkę, co zmniejsza bezpośrednią ekspozycję zębów na działanie kwaśnych substancji.
Prawidłowa higiena jamy ustnej odgrywa kluczową rolę w ochronie szkliwa. Oprócz regularnego szczotkowania zębów istotne jest stosowanie past do zębów zawierających fluor, które wzmacniają strukturę szkliwa. Dodatkowo zaleca się stosowanie płukanek do ust, które mogą wspierać naturalne mechanizmy remineralizacji.
Podsumowując, kwasowa erozja szkliwa to problem, który może prowadzić do znacznego uszkodzenia zębów. Jednak dzięki świadomości czynników ryzyka oraz odpowiedniej profilaktyce, można skutecznie chronić szkliwo i zapobiegać dalszym uszkodzeniom.
Wejherowska 71, Reda